مملكت خاندان جغاتاى پسر چنگيز در سمرقند و ما وراء النهر رفت . در آن روزها سلطان تمر از امراى مغول بر آن نواحى غلبه يافته بود و كودكى از ايشان را به نام محمود به امارت نشانده بود . تغتمش با مادر او ازدواج كرد و زمام كارهايش را به دست گرفت . تغتمش در آنجا ماند . آنگاه ميان امرايى كه بر اعمال سراى غلبه يافته بودند خلاف افتاد . حاجى چركس صاحب ولايت حاج طرخان [ 1 ] لشكر بر سر ماماى برد و سراى را از او بستد . ماماى به كريمه رفت و در آنجا بساط فرمانروايى خويش بگسترد . چون حاجى چركس از ولايت خويش لشكر بيرون آورد . اروس خان لشكر خود را از نواحى خوارزم فرستاد . اين لشكر حاج طرخان را محاصره كرد . حاج چركس به سردارى يكى از اميرانش به دفع او پرداخت و حيله‌هايى به كار برد تا آنان را از حاج طرخان منهزم ساخت و لشكريان و امير آنان را به سختى فرو كوفت . حاج چركس به فرو نشاندن اين فتنه سرگرم شد . در اين حال آيبك خان بيامد و سراى را تصرف كرد و چند روزى در آنجا فرمان راند . چون هلاك شد پسرش قارينخان [ 2 ] به جايش نشست . اروس خان از جبال خوارزم بيامد و بر سراى غلبه يافت . قارينخان پسر ايبك خان از آنجا بگريخت و به ولايت خويش بازگرديد . اروس خان در سراى ، و ماماى در كريمه ماند . اين وقايع در حدود سالهاى 776 اتفاق افتاده است . تغتمش در اين سالها در نزد سلطان تيمور در ما وراء النهر مىزيست . تغتمش را هواى تصرف مملكت اجدادى در سر افتاد . سلطان تيمور سپاهى در اختيار او گذاشت و او با آن سپاه به سراى آمد . چون به جبال خوارزم رسيد اروس خان راه بر او بگرفت . منهزم شده به نزد سلطان تيمور بازگرديد . اروس خان در اواسط اين سال بمرد . سلطان تيمور لشكرى ديگر به يارى تغتمش نامزد كرد . تغتمش با آن لشكر بيامد . قلمرو اروس خان در جبال خوارزم مستولى شد . سپس به سراى لشكر برد . عمال اروس خان در سراى بودند . سراى را از ايشان بستد و سرزمينهايى را كه ماماى در اطراف تصرف كرده بود بازپس گرفت و ولايات حاجى چركس را در حاج طرخان بگرفت و هر چه هر متغلبى از آن خود كرده بود از او منتزع ساخت و نشان ايشان برافگند . سپس براى نبرد با ماماى رهسپار كريمه شد . ماماى از برابرش بگريخت و ديگر كس از او خبر نيافت . سپس خبرى رسيد كه در سالهاى بعد هلاك شده . سراسر سراى و اعمال آن تغتمش بن بردى بيك را صافى شد چنان كه پيش از اين خاندان او را بود . جنگهاى سلطان تيمور با تغتمش صاحب سراى پيش از اين از سلطان تيمور در دولت خاندان جغاتاى سخن گفتيم و گفتيم كه چگونه

--> [ ( 1 ) ] متن : منج طرخان . [ ( 2 ) ] متن : قاريان .